องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ คืออะไร

3634
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ คืออะไร
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ คืออะไร

การสอบบรรจุเพื่อเป็นข้าราชการท้องถิ่น ความเข้าใจของคนส่วนใหญ่ก็คือ การรับราชการและทำงานอยู่ในองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) ซึ่งเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีขนาดใหญ่ที่สุด หรือเป็นข้าชการทำงานอยู่ใน เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) โดยผ่านการสอบ ก.พ. กับ ท้องถิ่น แต่หากพูดถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ อาจมีบางส่วนที่ยังไม่เข้าใจหรือไม่เข้าใจว่าหมายถึงอะไร สำหรับผู้ที่สนใจหรือกำลังเตรียมตัวสอบ ก.พ. กับท้องถิ่น บทความนี้มีคำตอบ

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และบทบาทหน้าที่การบริหาร

การปกครองส่วนท้องถิ่น ก็คือหน่วยงานปกครองที่อยู่ใกล้ชิดกับประชาชนมากที่สุด มีอำนาจอิสระ  ในการบริหารจากรัฐได้ตามขอบเขตที่กฎหมายกำหนด เป็นองค์กรที่เปิดโอกาสให้ประชาชนในเขตท้องถิ่นนั้น ๆ เลือกตั้งผู้แทนของตนเข้าไปทำหน้าที่เป็นผู้บริหารท้องถิ่นได้โดยตรง มีอำนาจหน้าที่ในการบริหารจัดการบริการสาธารณะตามกฎหมาย เพื่อประโยชน์สุขของชุมชนในท้องถิ่น สาระสำคัญของการปกครองส่วนท้องถิ่น (ประเทศไทย) ได้แก่

  • เป็นหน่วยการปกครองขนาดเล็ก ซึ่งมีกฎหมายรับรองฐานะ
  • มีอิสระในการบริหารจัดการจากรัฐในขอบเขตที่กฎหมายกำหนด
  • มีอำนาจในการจัดเก็บภาษีท้องถิ่นด้วยตัวเอง
  • มีฐานะเป็นนิติบุคคล
  • มีอาณาเขตที่แน่นอนชัดเจน
  • มีสภาท้องถิ่น และ/หรือ ผู้บริหารท้องถิ่น มาจากการเลือกตั้งของประชาชนในเขตพื้นที่

ปัจจุบัน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มี 5 รูปแบบ ได้แก่  องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.)เทศบาล กรุงเทพมหานคร (กทม.) เมืองพัทยา หรือเขตการปกครองพิเศษ โดยองค์การบริหารแต่ละรูปแบบทั่วประเทศ ได้แก่ องค์การบริหารส่วนจังหวัดใช้กฎหมายฉบับเดียวกัน เทศบาลทั่วประเทศก็ใช้กฎหมายฉบับเดียวกัน องค์การบริหารส่วนตำบลทั่วประเทศก็ใช้กฎหมายฉบับเดียวกัน เว้นแต่กรุงเทพมหานครและเมืองพัทยามีความพิเศษทางสังคม เศรษฐกิจ และการเคลื่อนย้ายของประชาชน จึงมี พ.ร.บ.เป็นของตนเองบังคับใช้เฉพาะท้องถิ่นของตนเอง

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ คืออะไร

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ หรือ เขตปกครองพิเศษ เป็นการปกครองรูปแบบหนึ่งในประเทศไทย จัดตั้งขึ้นโดยมีลักษณะพิเศษบางประการหรือเป็นลักษณะเฉพาะของท้องถิ่นนั้น ๆ ซึ่งแตกต่างจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบทั่วไป ทำให้รูปแบบการปกครอง การบริหารและการให้บริการสาธารณะในพื้นต้องออกแบบใหม่ให้เป็นเขตปกครองพิเศษ เพื่อให้เหมาะสมกับลักษณะเฉพาะของท้องถิ่นและสามารถดำเนินการจัดทำบริการสาธารณะได้อย่างเหมาสม ปัจจุบันองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ มีอยู่สองเขต คือ กรุงเทพมหานครและเมืองพัทยา

  • กรุงเทพมหานคร เป็นเขตการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ที่จัดตั้งตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร มีหน้าที่จัดบริการสาธารณะให้แก่ประชาชนในเขตพื้นที่กรุงเทพมหานคร โดยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็นเขต มีสำนักงานใหญ่ 2 แห่ง เรียกว่า ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร1 และศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร 2
  • เมืองพัทยา เป็นเขตการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ที่จัดตั้งตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยา

สรุป องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ คือหน่วยการปกครองท้องถิ่นที่ถูกจัดตั้งขึ้นโดยให้มีลักษณะที่แตกต่างจากหน่วยการปกครองท้องถิ่นทั่วไป เพื่อให้มีการบริหารและจัดทำบริการสาธารณะที่เหมาะสมกับลักษณะเฉพาะของพื้นที่และตอบสนองความต้องการของประชาชนในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ  

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ต่างจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่นอย่างไร

ความแตกต่างระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่น ๆ นอกจากมีความพิเศษทางสังคม เศรษฐกิจ การเคลื่อนย้ายของประชาชน รวมทั้งมี พ.ร.บ.เป็นของตนเอง ซึ่งบังคับใช้เฉพาะท้องถิ่นของตนเองแล้ว ยังมีลักษณะการบริหารที่แตกต่างกันในหลายด้าน ดังนี้

1.ด้านโครงสร้างการบริหาร

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ มีโครงสร้างการบริหารที่แตกต่างจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่น ซึ่งเป็นไปเพื่อให้การบริหารและให้บริการสาธารณะมีความสอดรับกับลักษณะเฉพาะของท้องถิ่นนั้น ๆ ทำให้ประชาชนในพื้นที่ได้รับประโยชน์สูงสุด ข้าราชการท้องถิ่นและบุคลากรปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

2. ด้านที่มาของผู้บริหาร

ผู้บริหารในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ อาจจะมีการกำหนดที่มาของผู้บริหารที่แตกต่างไปจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วไป เช่น ผู้บริหารที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรง ในกรณีของกรุงเทพมหานคร และผู้บริหารที่มาจากการว่าจ้างมืออาชีพ ในกรณีของเทศบาลเมืองพัทยา เป็นต้น

3. ด้านการมีอำนาจหน้าที่

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ เป็นองค์กรปกครองที่จัดตั้งขึ้นเพื่อให้มีการบริหารจัดการท้องถิ่นและดำเนินการจัดทำบริการสาธารณะในเขตพื้นที่ของท้องถิ่นที่มีลักษณะบางประการต่างไปจากพื้นที่อื่นของประเทศ จึงมีการกำหนดอำนาจหน้าที่ซึ่งแตกต่างจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วไป เพื่อให้สอดคล้องกับการดำเนินการต่าง ๆ เช่น การกำหนดอำนาจหน้าที่ให้กับเมืองพัทยามีอำนาจหน้าที่ใน “การควบคุมและส่งเสริมกิจการท่องเที่ยว” ซึ่งไม่มีกำหนดไว้ในท้องถิ่นอื่น เป็นต้น

4. ด้านรายได้

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ เป็นองค์กรที่มีศักยภาพทางรายได้มากพอที่จะบริหารจัดการเอง หรือมีรายได้พอเพียงในการนำมาใช้จัดบริการสาธารณะต่าง ๆ ให้กับประชาชนได้อย่างอิสระ

5. ด้านอำนาจหน้าที่ในการบริหารงานบุคคล

องค์กรปกครองท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ เป็นองค์กรที่มีเจ้าหน้าที่และบุคลากรเป็นจำนวนมาก จึงมีการจัดตั้งองค์กรบริหารงานบุคคลที่แตกต่างจากองค์กรท้องถิ่นอื่น คือ กรุงเทพมหานครมี คณะกรรมการบริหารงานบุคคลของกรุงเทพมหานคร (ก. กทม.) และคณะกรรมการบริหารงานบุคคลของเมืองพัทยา (ก.เมืองพัทยา) ทำหน้าที่เป็นองค์กรการบริหารงานบุคคลของหน่วยการปกครอง เพื่อให้มีความคล่องตัว ในการบริหารมากขึ้น

6. ด้านความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับผู้มีอำนาจกำกับดูแล

องค์กรปกครองท้องถิ่น อาจกำหนดความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษกับผู้มีอำนาจกำกับดูแลให้ต่างไปจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่น เช่น กรุงเทพมหานครอยู่ภายใต้การกำกับดูแลโดยตรงของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ในขณะที่ เมืองพัทยา องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบล อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของผู้ว่าราชการจังหวัดหรือนายอำเภอแล้วแต่กรณี

ข้าราชการท้องถิ่นและคุณสมบัติของบุคคลที่จะเข้ารับราชการ

ผู้ที่จะเข้ารับราชการเป็นข้าราชการหรือพนักงานส่วนท้องถิ่น ข้าราชการกรุงเทพมหานครและบุคลากรกรุงเทพมหานคร ต้องมีคุณสมบัติทั่วไปและไม่มีลักษณะต้องห้าม ดังนี้

  • มีสัญชาติไทย
  • มีอายุไม่ต่ำกว่า 18 ปีบริบูรณ์
  • เป็นผู้เลื่อมใสในการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข
  • ไม่เป็นผู้ดำรงตำแหน่งข้าราชการการเมือง
  • ไม่เป็นผู้มีกายทุพพลภาพจนไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ ไร้ความสามารถหรือ จิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ หรือเป็นโรคตามที่คณะกรรมการกลางข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด คณะกรรมการกลางพนักงานเทศบาล และคณะกรรมการกลางพนักงานส่วนตำบลกำหนด
  • ไม่เป็นผู้อยู่ในระหว่างถูกสั่งให้พักราชการหรือถูกสั่งให้ออกจากราชการไว้ก่อน ตามมาตรฐานทั่วไป หรือหลักเกณฑ์และวิธีการเกี่ยวกับการบริหารงานบุคคลของพนักงานเทศบาลตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่น หรือตามกฎหมายอื่น
  • ไม่เป็นผู้บกพร่องในศีลธรรมอันดี จนเป็นที่รังเกียจของสังคม
  • ไม่เป็นกรรมการพรรคการเมืองหรือเจ้าหน้าที่ในพรรคการเมือง
  • ไม่เป็นบุคคลล้มละลาย
  • ไม่เป็นผู้เคยต้องรับโทษจำคุกโดยคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุกเพราะกระทำ ความผิดทางอาญา เว้นแต่เป็นโทษสำหรับความผิดที่ได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ
  • ไม่เป็นผู้เคยถูกลงโทษให้ออก ปลดออก หรือไล่ออกจากรัฐวิสาหกิจ หรือหน่วยงานอื่นของรัฐ
  • ไม่เป็นผู้เคยถูกลงโทษให้ออก หรือปลดออก เพราะกระทำผิดวินัยตามมาตรฐานทั่วไปหรือหลักเกณฑ์และวิธีการเกี่ยวกับการบริหารงานบุคคลของข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด พนักงานเทศบาล พนักงานส่วนตำบล ตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่น หรือตามกฎหมายอื่น
  • ไม่เป็นผู้เคยถูกลงโทษไล่ออก พราะกระทำผิดวินัยตามมาตรฐานทั่วไปหรือหลักเกณฑ์และวิธีการเกี่ยวกับการบริหารงานบุคคลของข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด พนักงานเทศบาล พนักงานส่วนตำบล ตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่น หรือตามกฎหมายอื่น
  • ไม่เป็นผู้เคยกระทำการทุจริตในการสอบเข้ารับราชการ

สำหรับการเปิดสอบข้าราชการท้องถิ่น หรือข้าราชการกรุงเทพมหานคร ผู้ที่สนใจสามารถติดตามข้อมูลการเปิดรับสมัครได้จากสื่อต่าง ๆ หรือจากเว็บไซต์รับสมัครงาน เว็บประชาสัมพันธ์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือเว็บไซต์และศูนย์รับติวสอบซึ่งจะมีข้อมูลใหม่ ๆ มาอัพเดทอย่างต่อเนื่อง ส่วนขั้นตอนการสมัครสอบเป็นไปตามเงื่อนไขของ ก.พ.กับท้องถิ่น ที่ส่วนใหญ่จะระบุรายละเอียดไว้ในประกาศสอบ ที่เปิดสอบเป็นประจำทุกปี